| |
Merhabalar, ben de okuduğum bir başka makaleyi sizler ile paylaşmak
istedim. Çocuk eğitiminde rehber olabilecek bir makale...
Çocuğunuzun Ruh Sağlığı
* Çeviren: Yrd. Doç. Dr. Zehra Y. Dökmen
Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza
sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en iyi yolu bulmanın zor
olduğu zamanlar vardır. Çocuğunuz sizi şaşırtan, canınızı sıkan ya da çok
korkutan davranışlar gösteriyor olabilir. Bu tür davranışların bir bölümü,
gelişme ve büyümenin normal sonuçları olabilir. Eğer çocukların ruh sağlığı
hakkında daha çok şey öğrenmek istiyorsanız bu yazıyı okumaya devam edin.
Ruh Sağlığı Ne Demektir?
Ruh sağlığı, yaşam olayları karşısında neler düşündüğümüz, neler
hissettiğimiz ve nasıl davrandığımızdır. Ruh sağlığı, kendimize, yaşamımıza
ve tanıdığımız ve ilgilendiğimiz insanlara nasıl baktığımızdır. Ayrıca ruh
sağlığı, zorlanma karşısındaki davranışlarımızı, insanlarla kurduğumuz
ilişkileri, tercihlerimizi ve seçimlerimizi belirler. Yaşamın her döneminde
fiziksel sağlık kadar ruh sağlığı da önemlidir.
Ruh Sağlığı Problemleri
Bir çocuğun ateşinin yükseldiği kolayca anlaşılabilir, fakat ruh sağlığının
bozulduğunu anlamak daha zordur. Çünkü ruh sağlığı ile ilgili problemler her
zaman gözle görülmeyebilir ama belirtilerini anlamak mümkündür.
Ruh sağlığı problemleri teşhis edilebilmektedir. Ruh sağlığı uzmanları
belirtilerle ilgili bilgileri toplamakta ve incelemektedirler. Depresyon ve
kaygı ile uyum, yeme bozuklukları ve dikkat eksikliği/hiperaktivite ruh
sağlığı problemlerinden bazılarıdır.
Ruh sağlığı problemleri, her beş çocuktan birinde herhangi bir zamanda
ortaya çıkabilir.
Ne yazık ki, ruh sağlığı bozulan çocukların tahminen üçte ikisi ihtiyaçları
olan yardımı almamaktadır.
Pek çok çocuk ve ergen, kısa süreli bir tedavi görerek atlatabilecekleri ve
ciddi bir ruh sağlığı problemine dönüşmeyebilen duygusal zorlanma dönemleri
yaşarlar. Örneğin, sevilen birinin kaybı, aile ilişkilerinde bir değişme bu
tür problemlere yol açabilir.
Bir çocuğun ruh sağlığı zihinsel kapasitesi ile ilişkili değildir. Ruh
sağlığı sorunları olmayan çocuklarınki gibi ruh sağlığı sorunları olan
çocukların da zeka düzeyleri düşükten (zihinsel gerilik) yükseğe kadar
değişebilir.
Özel eğitim, fiziksel sağlık sorunları olan öğrencilerin ihtiyacı olduğu
kadar çeşitli ruh sağlığı sorunları olan çocukların ve ergenlerin de özel
ihtiyaçlarını karşılamaya yardım eden okulların destek hizmetlerinden
biridir. Özel eğitim alan herkesin ruh sağlığı sorunu olması gerekmediği
gibi, ruh sağlığı sorunu olan her çocuk ve ergenin de özel eğitim alması
gerekmemektedir.
Ciddi Duygusal Rahatsızlıklar
Çocuklar ve ergenler için “ciddi duygusal rahatsızlıklar” deyimi, günlük
yaşamı ve evde, okulda ya da toplum içindeki işlevleri ciddi bir şekilde
engelleyen rahatsızlıklar için kullanılır. Ciddi duygusal rahatsızlık her 20
gençten birinde herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir.
Bu tür ruh sağlığı sorunları, yardım edilmezse, okulda başarısızlığa, alkol
ya da ilaç kullanımına, aile ile çatışmaya, şiddete ve hatta intihara yol
açabilir.
Nedenler
Küçük çocukların ruh sağlığı sorunlarının temelindeki nedenlerin hepsini
bilmiyoruz. Bu sorunların hem çevre hem de biyolojik yapıyla ilgili
olduklarını biliyoruz. Biyolojik nedenler içinde, kalıtım, kimyasal
dengesizlik ve merkezi sinir sisteminin zarar görmesi sayılabilir. Tıp
uzmanları bunlara nörobiyolojik beyin bozuklukları demektedirler.
Pek çok çevresel faktör çocukları tehlikeye sokabilir. Örneğin, şiddete,
istismara, ihmale, ölüm ya da boşanma nedeniyle sevilen birinin kaybına ya
da bozuk ilişkilere maruz kalan çocuklar için ruh sağlığı bozulma riski daha
fazladır. Diğer risk faktörleri, ırk, cinsel yönelim, din ya da yoksulluk
nedeniyle reddedilmeyi içerir.
Vazgeçmeyin
Çocuğunuz için doğru yardımı buluncaya kadar aramayı sürdürmeniz önemlidir.
Bazı çocukların ve ailelerin psikolojik danışmaya ya da desteğe ihtiyaçları
vardır. Diğerlerinin de tıbbi bakıma, ev bakımına, ayakta tedaviye, eğitim
hizmetlerine, yasal yardıma, hakların korunmasına, yer değiştirmeye ya da
danışmanlığa ihtiyaçları olabilir.
Bazı aileler, başkalarının ne söyleyeceğinden ya da ne düşüneceğinden
korkarak yardım aramazlar. Bakımın maliyeti, sınırlı sigorta hakları ya da
hiç bir sağlık sigortasının olmaması gibi başka engeller de çıkabilir.
Bunlar aileniz için gerçek sorunlar olabilir ama tedavi gereklidir. Bazı ruh
sağlığı yardım kurumları ya da toplum ruh sağlığı merkezleri, ailenin ödeme
gücüne göre ücretleri ayarlayabilmektedirler.
Yardım arama sizin çok sabırlı ve ısrarlı olmanızı gerektirebilir.
Çocuğunuzun Ruh Sağlığının Korunması
Ana-baba olarak çocuğunuzun fiziksel güvenliğinden ve duygusal rahatlığından
sorumlusunuz. Bir çocuğu büyütmenin tek bir doğru yolu yoktur. Ana-babalık
tarzları değişir fakat çocuğunuz için yapılması gerekenler aynıdır.
Aşağıdaki önerilerde eksiklik olabilir. Gelişim dönemleri, yapıcı problem
çözme, disiplin tarzları ve diğer ana-babalık becerilerine ilişkin
kütüphanelerde ve kitapçılarda yararlı kitaplar bulabilirsiniz.
Besleyici gıdalar, düzenli sağlık kontrolleri, aşı ve sporun yanısıra,
çocuğunuza güvenli bir ev ve çevre sağlamak için elinizden geleni yapın.
Çocuk gelişim dönemlerini öğrenin, böylece çocuğunuzun yapabileceğinden
azını ya da fazlasını beklemeyin.
Çocuğunuzu duygularını ifade etmeye teşvik edin ve duygularına saygı
gösterin. Çocuğunuza herkesin acı, korku, öfke ve kaygı yaşadığını anlatın.
Bu duygularının kaynaklarını öğrenmeye çalışın. Çocuğunuzun öfkesini olumlu
bir şekilde, şiddete başvurmadan göstermesine yardım edin.
Aranızdaki saygı ve güveni geliştirin. Anlaşamadığınızda bile sesinizi
yükseltmeyin. İletişim kanallarını açık tutun.
Çocuğunuzu dinleyin. Çocuğunuzun anlayabileceği kelimeler ve örnekler
kullanın. Onu soru sormaya teşvik edin. Rahatlık ve güven verin. Dürüst
olun. Olumluluklar üzerinde durun. Her konuda konuşmaya istekli olduğunuzu
gösterin.
Kendi problem çözme ve başetme becerilerinize bakın. İyi bir örnek misiniz?
Eğer çocuğunuzun duygularından ve davranışlarından bunaldıysanız ya da kendi
engellenmelerinizi ya da öfkenizi kontrol edemiyorsanız yardım arayın.
Çocuğunuzun yeteneklerine destek olun, sınırlılıklarını kabul edin.
Hedefleri başka birinin beklentilerine göre değil çocuğunuzun yeteneklerine
ve ilgilerine göre oluşturun. Başarılarını kutlayın. Çocuğunuzun
yeteneklerini başka çocuklarınkilerle kıyaslamayın. Çocuğunuzu tek başına
değerlendirin. Çocuğunuzla birlikte olmak için düzenli olarak zaman ayırın.
Çocuğunuzun bağımsızlığını destekleyin ve kendilik değerini artırmasına
yardım edin. Yaşamın iniş çıkışlarında çocuğunuzun yanında olun. Çocuğunuzun
problemlerin üstesinden gelebileceğine ve yeni yaşantılarla başedebileceğine
güvendiğinizi gösterin.
Yapıcı, açık ve tutarlı bir disiplin uygulayın (Disiplin fiziksel ceza
değildir, disiplin bir öğretim şeklidir). Bütün çocuklar ve aileler
farklıdır; çocuğunuz için hangi yolun daha etkili olduğunu öğrenin. Olumlu
davranışlarını onaylayın. Çocuğunuzun hatalarından ders almasına yardım
edin.
Koşulsuz sevin. Özür dileme, işbirliği, sabır, bağışlama ve başkalarıyla
ilgilenmenin önemini öğretin.
Uyarı Niteliğindeki Belirtileri Tanıyın
Çeşitli uyarılar, bir çocuğun ya da ergenin muhtemel ruh sağlığı problemine
işaret ediyor olabilir. Bu uyarı niteliğindeki işaretlerin bir bölümü
aşağıda verilmektedir.
Çocuğunuzun şu belirtileri gösterip göstermediğine dikkat edin
Duygularla ilgili güçlükler
Makul bir neden olmadan üzülme ve çaresizlik duyma ve bu duygulardan
kurtulamama.
Çoğu zaman yoğun öfkeli olma, ağlama ya da aşırı tepkide bulunma.
Değersizlik ya da suçluluk duyguları gösterme.
Başka çocuklardan daha fazla endişeli ya da kaygılı olma.
Bir ölümün ya da kaybın ardından çok uzamış bir yas tutma.
Aşırı derecede korkulu olma. Açıklanamayan korkular duyma ya da diğer
çocuklardan daha fazla korku duyma.
Fiziksel sorunlarla ya da görünümle sürekli ilgilenme.
Zihnini kontrol edememekten ya da zihninin başkaları tarafından kontrol
edildiğinden korkma.
Büyük değişimler
Okul durumunda kötüleşme.
Genellikle zevk aldığı şeylere ilgisini kaybetme.
Uyuma ve yeme alışkanlıklarında açıklanamayan değişmeler gösterme.
Arkadaşlarından ya da ailesinden uzaklaşma ve hep yalnız kalmayı isteme.
Çok fazla hayal kurma.
Yaşamı başedemeyecek kadar zor bulma ve intihardan söz etme.
Açıklanamayan sesler duyma.
Sınırlılıklar
Kendini verememe, karar vermede zorlanma.
Yerinde oturamama, dikkati toplayamama.
Zarar görmekten, başkalarını incitmekten, “kötü” bir şey yapmaktan korkma.
Gün içinde defalarca yıkanma ve eşyaları temizleme ihtiyacı duyma ya da
belirli davranışları tekrarlama.
Çok hızlı seyreden düşüncelerden kurtulamama.
Tekrarlanan kabuslar görme.
Sorun yaratan davranışlar
Alkol ya da ilaç kullanma.
Çok miktarda yeme ve sonra kusmaya çalışma, müshil ilaçlarını kötüye
kullanma ya da kilo almaktan kaçınmak için lavman kullanma.
Uygun kiloda olmasına karşın takıntılı bir şekilde spor yapmayı ya da diet
uygulamayı sürdürme.
Başkalarına ve eşyalarına sık sık zarar verme ya da yasaları ihlal etme.
Yaşamı tehlikeye sokacak şeyler yapma.
Hemen Yardım Arayın
Eğer çocuğunuz bu belirtilerden birini gösteriyorsa ya da belirtiler
ciddiyse, hemen bir yardım arayın. Doktorunuzla, okuldaki danışman-rehber
öğretmenle ya da çocuğunuzun ruh sağlığı problemi olup olmadığını
değerlendirebilecek bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşun.
Her çocuğun ruh sağlığı önemlidir.
Pek çok çocuğun ruh sağlığı problemleri vardır.
Bu problemler gerçektir, acı vericidir ve ciddi olabilir.
Ruh sağlığı problemleri anlaşılabilir ve tedavi edilebilir.
|
|